Neidio i'r prif gynnwy

Archwiliad Iechyd yr Ysgyfaint

Prosiect Adolygu Cwmpasu Archwiliad Iechyd yr Ysgyfaint, Cymru

Yng Nghymru, canser yr ysgyfaint yw'r trydydd canser mwyaf cyffredin ymhlith dynion a'r ail ganser mwyaf cyffredin ymhlith menywod - ond dyma brif achos marwolaeth o ganlyniad i ganser, sy'n cyfrif am fwy o farwolaethau na chanser y fron a chanser y colon a'r rhefr gyda'i gilydd.

Mae tystiolaeth o hapdreialon rheoledig yn dangos y gall gwaith sgrinio sy'n canolbwyntio ar unigolion risg uchel wella canlyniadau.

Treial Sgrinio'r Ysgyfaint Cenedlaethol a NELSON yw'r ddau dreial mawr a reolir ar hap sy'n dangos gostyngiad cymharol o 20% neu fwy mewn marwolaethau canser yr ysgyfaint trwy waith sgrinio CT dos isel ymhlith unigolion risg uchel. 
Sgrinio canser yr ysgyfaint yw'r pwnc cyntaf y bwriedir ei adolygu gan y Pwyllgor Sgrinio Cenedlaethol (NSC) diwygiedig; comisiynwyd dadansoddiad cost-effeithiolrwydd i lywio eu hadolygiad, sydd i'w gwblhau yn haf 2021.

Ym mis Chwefror 2019, fe wnaeth y Grŵp Gweithredu ar Ganser gymeradwyo cyllid i gynnal adolygiad cwmpasu 12 mis yn archwilio'r potensial ar gyfer Archwiliadau Iechyd yr Ysgyfaint yng Nghymru. Ym mis Medi 2019, aeth Rhwydwaith Canser Cymru ati i benodi Arweinydd Clinigol (Dr Sinan Eccles, Meddyg Anadlol Ymgynghorol), Rheolwr Prosiect (Claire Wright) ac Uwchswyddog Cymorth y Prosiect (Roya Yadollahi) i arwain yr adolygiad cwmpasu, gyda'r nod o lunio adroddiad erbyn haf 2020. Oherwydd pandemig COVID-19, arafodd y broses o gynhyrchu'r adroddiad cwmpasu ond, er gwaethaf hyn, llwyddwyd i gwblhau'r adroddiad yn hydref 2020. 

Mae'r adroddiad yn gwneud argymhellion ar gyfer y camau nesaf i Gymru. Mae'r rhain yn cynnwys: 

  • Cynllunio cynllun peilot gweithredu ar raddfa fach yng Nghymru
  • Dysgu parhaus gan brosiectau Archwiliad Iechyd yr Ysgyfaint yn rhannau eraill o'r DU, ynghyd ag asesu effaith pandemig COVID-19 ar weithgarwch Archwiliad Iechyd yr Ysgyfaint, ac ar wasanaethau canser yr ysgyfaint yng Nghymru
  • Monitro cynnydd adolygiad yr NSC gyda'r bwriad o weithredu rhaglen genedlaethol Archwiliad Iechyd yr Ysgyfaint os bydd argymhellion cadarnhaol.
  • Cynnal prosiect asesu, dilysu a gwella data statws ysmygu a gedwir mewn nifer o feddygfeydd teulu, er mwyn llywio'r strategaeth orau o nodi pobl sy'n gymwys i gael eu sgrinio am ganser yr ysgyfaint.

Mae adroddiad cwmpasu llawn i'w weld yma.

Cyflwynwyd yr adroddiad a'i argymhellion i'r Grŵp Gweithredu ar Ganser (CIG) ym mis Tachwedd 2020, a roddodd sêl bendith i dîm y prosiect ddatblygu cynllun peilot Archwiliad Iechyd yr Ysgyfaint yng Nghymru. Bydd y dull hwn yn cael ei gyflwyno i CIG yn ystod gwanwyn 2021.